Strona główna

O nas   l  Oferta   l  Partnerzy   l  Mapa strony   l  Twoje asimo.pl   l   Kontakt

"Gdybym tylko wiedział, zostałbym zegarmistrzem... "- powiedział Albert Einstein po zrzuceniu bomb atomowych na Hiroszimę i Nagasaki. Jedynym prawem nauki, które od zawsze pozostaje niezmienne jest prawo niezamierzonych konsekwencji. Kiedy rodzi się idea, pełny zakres konsekwencji jakie może wywołać wcielenie jej w życie nie jest możliwy do przewidzenia. Historia techniki obfituje w fascynujące przykłady, jak jeden przełom może przyczynić się do powstania czegoś całkowicie niespodziewanego. W rękach niektórych ludzi może doprowadzić do tragedii, ale najczęściej spodziewamy się nieprzewidzianych, pozytywnych dobrodziejstw z niego płynących. Poniżej przedstawiamy kilka historii, dzięki którym dowiecie się, jak XVIII-wieczna maszyna grająca w szachy, odchody francuskiej kaczki i pewien film z lat 60. są powiązane z rozwojem komputerów, samochodów, telefonu, a nawet eksploracji kosmosu.

Zakład Kempelena: od sztuczki magicznej do komputera PC.

W 1769 roku na rozkaz wiedeńskiej cesarzowej, węgierski wynalazca Wolfgang von Kempelen obejrzał przedstawienie magików na dworze cesarskim. François Pelletier, iluzjonista, oparł się na sztuczkach z udziałem magnetyzmu, które dla dobrze wykształconego Kempelena nie miały nic wspólnego z magią. Pokaz zakończył się wymianą zdań między dwoma mężczyznami - Kempelen ogłosił, że może stworzyć bardziej atrakcyjne widowisko i potrzebuje na to 6 miesięcy.

Kempelen nazwał swoje dzieło Automaton Chess Player, ale potocznie urządzenie nazywane było Turkiem. Przypominało ono ubranego w kożuch Turka siedzącego przy stoliku, na którym leżała szachownica. Turek palił fajkę, jedno ruchome ramię poruszało się nad stolikiem, sygnalizując że jest gotowy do gry. Kempelen tak skonstruował Turka, że po odsunięciu kilku szuflad stolika, łatwo można było zobaczyć imponujące wnętrze całej maszynerii. Misterna budowa urządzenia, wykończenie i sposób w jaki ono pracowało, ukazywały geniusz twórcy - jego talent z nauk ścisłych i tworzenia przedstawień.

Urządzenie, podobnie jak jego twórca, wykazały bardzo dobre rozeznanie zarówno w naukach ścisłych jak i robieniu przedstawienia, łącząc skomplikowany układ zegarowy i magnesy z zabawianiem zebranej publiczności.

Tworząc maszyny, Kempelen wykazał również głębokie zrozumienie nastrojów społecznych. Z nastaniem renesansu, nastawialne zegarki, wcześniej używane głównie jako zabawki lub gadżety do rozrywki, nabrały nowego, wręcz filozoficznego znaczenia. Rene Descartes spopularyzował pogląd, że organizmy żywe były po prostu wysokiej klasy postaciami automatów - a to wystarczało ludziom, żeby sobie wyobrazić, iż wysokiej klasy automat może posiadać ludzkie cechy. Kiedy Kempelen ogłosił, że jego mechaniczny człowiek może pokonać każdą osobę w szachy, skupił na sobie uwagę i zyskał popularność publiczności, która żyła w trakcie trwania rewolucji przemysłowej, kiedy to ludzie oczekiwali przyszłości wypełnionej technologicznymi cudami, których działanie i możliwości często przewyższały poziom ich zrozumienia.

Mechaniczny Turek cieszył się wielką popularnością na ówczesnych salonach, włączając w to dwór cesarzowej Wiednia. Większość widzów bezkrytycznie wierzyła w umiejętności Turka i oczywiście jego konstruktora, ale byli także tacy - szczególnie ci lepiej wykształceni, którzy twierdzili, że Turek to w rzeczywistości efekt stosowania efektownych sztuczek Kempelena, a nie twór genialnego inżyniera. Tak czy inaczej, było o nim na tyle głośno, aby pobudzić wyobraźnię Charlesa Babbage'a, angielskiego inżyniera, który w tym czasie rozważał możliwość automatycznego obliczania. Babbage zagrał dwa mecze przeciwko Turkowi w 1821 roku. W następnym roku, Babbage rozpoczął pracę na maszyną różnicową, która w rzeczywistości była wysokim na osiem stóp i ważącym piętnaście ton kalkulatorem, który zresztą nigdy nie został ukończony, ale zawierał wiele z podstawowych pojęć współczesnej informatyki. Naukowiec kontynuował pracę nad automatycznym obliczaniem, czego efektem była maszyna analityczna, która pracowała z wykorzystaniem kartek dziurkowanych. Urządzenie to zainpirowało Ada Lovelace'a do napisania pierwszego programu komputerowego. Charles Babbage zmarł w 1871 roku, mniej więcej sto lat po pojawieniu się mechanicznego Turka, a ponad sto lat przed tym, jak komputer Deep Blue firmy IBM pokonał w szachy mistrza świata Garriego Kasparowa.

Od kaczych odchodów do wałków rozrządu

W 1739 Jacques de Vaucanson, twórca automatów, wystawiał na pokaz owoc swoich umiejętności inżynierskich i ciężkiej pracy - mechaniczną kaczkę, przystrojoną w pióra z pozłacanej miedzi, przeciętą symetrycznie na pół, po to aby publiczność mogła podziwiać zmyślność urządzenia. Kaczka miała być "kopią natury" - posiadała kompletny układ pokarmowy wykonany z misternie ułożonych miniaturowych rur, umiała "jeść" i "wydalać" pokarmy. Dodatkowo kaczka umiała "bawić się" dziobem w wodzie, wydawać dźwięki, wstawać, siadać, ruszać skrzydłami i piórami i rozciągać szyję. Wrażenia jakie to zmyślne urządzenie wywoływało były imponujące - sam Voltaire napisał: "bez kaczki Vaucanson'a nie masz nic co przypominałoby o chwale Francji" (without the duck of Vaucanson, you have nothing to remind you of the glory of France ).

Podczas gdy Wolfgang von Kempelen używał Turka aby oszukiwać i zachwycać widzów na całym świecie, Jacques de Vaucanson używał automatu jako pomoc dydaktyczną. On, podobnie jak inni porenesansowi inżynierowie, miał obsesję na punkcie symulacji naturalnego życia. Urządzenia Vaucanson'a i elementy wchodzące w ich skład musiały mieć zachowane proporcje, takie jakie występowały w przyrodzie, duża cześć konstrukcji wykonana była z naturalnych materiałów, takich jak guma, skóra, korek czy papier-mache. Przez jego niesamowitą dbałość o szczegóły, Voltaire nawał Vaucanson'a "nowym Prometeuszem", w nawiązaniu do w mitologii greckiej, według której Prometeusz ukradł bogom ogień. Odniesień do religii było więcej: jeden z projektów Vaucanson'a był zainspirowany zegarem w kościele, jego początkowym nauczycielem był mnich, a on sam uczęszczał do szkoły prowadzonej przez zakonników. Niestety, jego związek z religią nie był do końca jednoznaczny. Jeden z jego warsztatów został zniszczony przez kościelną pochodnię, zaś jeden z przywódców religijny opisywał prace Vaucanson'a jako "bluźniercze".

Turek Kempelena czy kaczka Vaucanson'a mogły przyćmić wszystkie inne ich wynalazki, wliczając w być może bardziej imponującego automatycznego flecistę, którego Vaucanson zaprojektował na początku swojej kariery. Podczas gdy Turek inspirował naukowców poprzez pokazanie, co można zbudować, kaczka pokazywała mechaniczne systemy, które miały bardziej bezpośrednie zastosowania. Kaczka Vaucanson'a był pierwszym urządzeniem, w którym zastosowano kauczuk, obecnie używany do produkcji opon, dętek, rękawic i wielu innych przedmiotów codziennego użytku. W kaczce zastosowano również technologie, które były kluczowe do powstania pierwszego automatu programowalnego w XIII wieku - były to wałki rozrządu, nazywane też wałami krzywkowymi. Krzywka przypomina koło o nierównych kształtach, które podczas obracania się uderza w dźwignię, generując precyzyjny i powtarzalny ruch. Wynalazki takie jak kaczka Vaucanson'a pomogły skupić uwagę innych inżynierów na krzywkach, dzięki czemu znalazły one zastosowanie w szerokiej gamie projektów maszyn, w tym wczesnych silników spalinowych.

Kociaki idą na studia, Phoenix leci na Marsa.

25 listopada 1930 roku czasopismo Armour Tech News zamieściło krótki tekst z nagłówkiem "Znany naukowiec prezentuje mechanicznego człowieka". Tym "znanym naukowcem" była firma Westinghouse Electric, znana głównie ze współpracy z Nicola Teslą i walki z Thomasem Edisonem w XIX wieku. W pierwszej połowie XX wieku miała miejsce istna pogoń za nowymi technologiami, powstawały całkowicie nowe branże, jak np. robotyka. W 1926 roku Westinghouse stworzył pierwszego robota nazwanego Mr. Televox, który był humanoidalną figurą wyciętą z kartonu, podłączoną do różnych urządzeń za pośrednictwem linii telefonicznych, pozwalającą użytkownikom wyłączać i włączać wyposażenie robota przy użyciu poleceń głosowych. Następcą Televoxa był robot Rastus - "mechaniczny człowiek" z artykułu Tech Armour News. Rastus został opisany jako "mechaniczny niewolnik", którzy może "wykonywać różne obowiązki na rozkaz swego pana, w sposób cichy, ze zdumiewającą efektywnością". Najbardziej znanym robotem, jak stworzył Westinghouse był Elektro. Podczas swojego debiutu na targach w Nowym Jorku w 1939 roku robot wysoki na 7 stóp i ważący 265 funtów maszerował, mówił i palił papierosy. Elektro był budowany w tajemnicy, a kiedy pokazano go światu wydawał się być artefaktem z przyszłości - pomimo iż ten, jak i inne wynalazki XX wieku były mniej lub bardziej powiązane z dawnymi urządzeniami skonstruowanymi przez Kempelen'a i Vaucanson'a .

Zbudowanie mechanicznego Turka nie zajęło Kempelen'owi dużo czasu. Większość swego życia poświęcił na znacznie mniej efektowny projekt o nazwie Mówiąca Maszyna Kempelen'a, który rozpoczął tego samego roku, w którym zaprezentował Turka, ale nigdy go nie skończył. Projekt przerwała śmierć wynalazcy w 1804 roku. Mówiąca Maszyna była próbą sztucznego odtworzenia ludzkiego układu głosowego, który był imitowany za pomocą mieszka dmuchającego powietrze do sztucznych ust, początkowo wykonanych z elementu klarnetu, a potem z kauczuku. Pomysł Kempelen'a został wskrzeszony dwa razy po jego śmierci - drugi raz przez młodego Aleksandra Graham Bell,'a którego szaleństwo na punkcie dykcji doprowadziło w końcu do wynalezienia telefonu. Wynalezienie telefonu zmotywowało Edisona do stworzenia urządzenia, które mogłoby "odtworzyć" brzmienia - dzięki temu powstał fonograf, którego bardziej zaawansowana wersja dała robotowi Elektro jego donośny głos.

Elektro był dla Westinghouse świetną reklamą, i to jak się okazało bardzo skuteczną, bo przyciągającą ludzi z całego świata i dającą pokaźne zarobki. Podobnie jak Turek, Elektro odpowiadał na nastroje społeczne, pozwalał ludziom marzyć o zbliżających się technologicznych cudach. Patrząc z naszej perspektywy, te marzenia spełniły się. Jak na ironię, Elektro, który zapowiadał nowoczesną technologicznie przyszłość, sam do tej przyszłości nie należał. Robot był ostatnio widziany w filmie "Sex Kittens go to College" ("Kociaki idą na studia") nakręconym w 1960 roku, gdzie wcielił się w "Thinko", maszynę której towarzyszyły cztery striptiserki i małpa. Po filmie Elektro został rozczłonkowany i sprzedany na złom. Jego dziedzictwo jednak pozostanie na zawsze.

Mimo iż obietnica Westinghouse'a, że roboty będą odpowiedzialne za sprzątanie i zabawianie dzieci, nie była całkowicie szczera, to jednak częściowo dokładnie się sprawdziła. Z roku na rok rośnie sprzedaż zrobotyzowanych odkurzaczy, zabawek, pomocników, ochroniarzy, przewodników i innych inteligentnch technologii. Wojsko coraz bardziej opiera na się na bezzałogowych maszynach, zastępujących ludzi na polu walki. Sondy NASA wysyłane do zbadania innych planet, są budowane na technologiach, których część wywodzodzi się z Elektro. Technologie te są rodzajem magii, którą Wolfgang von Kempelen z pewnością by docenił.