Można się z nim nie zgadzać. Można nawet nie wierzyć w to, co mówi. Jednak Ian Pearson, piastujący stanowisko futurologa w British Telecom od 1991 roku, ufa swoim teoriom.
Jego zadaniem jest wyobrazić sobie, dokąd nas doprowadzą dzisiejsze technologie. Sztuczna inteligencja, modyfikacje genetyczne, inteligentne wirusy, urojone cywilizacje i Second Life 10.0, jak również dość przerażające scenariusze z robotami w roli głównej to rzeczywiste możliwości, z którymi być może przyjdzie się nam zmierzyć. W wywiadzie, przeprowadzonym przez Petera Moona z IDG Now, Pearson mówi o swojej pracy, tłumaczy, dlaczego uważa, że nie zrozumiemy inteligentnych maszyn, gdy już się pojawią i ostrzega przed poważnymi etycznymi dylematami, którym nasza technologiczna cywilizacja prędzej czy później będzie musiała stawić czoła.
Po co BT futurolog?
Można by użyć także terminu futurysty. To całkiem międzynarodowe określenie. Futurolog jest bardziej brytyjski, ale wszyscy inni używają terminu futurysta. W BT porównujemy działalność futurologa do prowadzenia samochodu we mgle. Przez szybę samochodu nic nie widać wyraźnie, trzeba skupiać się na każdej przeszkodzie. Czasem źle się zinterpretuje jakiś niewyraźny odległy kształt, ale niewiele osób zdecydowałoby się jechać we mgle nie patrząc w ogóle przez okno. Niewyraźny obraz jest lepszy od żadnego. Tak samo rzeczy stoją w biznesie i dlatego BT mnie zatrudnia.
Im dalej można spojrzeć w przyszłość, tym lepiej można planować. To użyteczna funkcja, ale BT nie miało przede mną futurologa. Przed moim przyjściem ludzie myśleli o tym, co stanie się niebawem, a nie w dalszej przyszłości. W BT zostałem zatrudniony w 1985 roku, ale pełnoetatowym futurologiem zostałem dopiero w 1991.
Royal Dutch Shell ma słynny zespół badawczy planowania scenariuszy rozwoju. Czy pracujesz w podobny sposób?
Pracujemy inaczej. O ile wiem, Shell po prostu wynalazł pole futurologii korporacyjnej. Ale to, co robią właściwie nazywa się planowaniem scenariuszy i określaniem różnych przyszłych możliwości. W BT od czasu do czasu planujemy scenariusze w podobny sposób i z różnych przyczyn, ale osobiście nie sądzę, żeby to się sprawdzało przy określaniu kształtu przyszłości.
Możemy porównywać różne scenariusze, ale kiedy myśli się o przyszłości w dziedzinie tak wysoko wyspecjalizowanej, jak przedsiębiorstwa telekomunikacyjne, można łatwo dojść do tego, jak ta przyszłość będzie wyglądać, bez zbędnego planowania scenariuszy. Tak więc wydaje mi się, że lepiej jest podejmować próby przewidywania tego, co się zdarzy, niż układać listę różnych możliwości.
Co pomaga Panu w takim razie przewidywać technologiczną przyszłość?
Dużo czytam. Staram się zawsze trzymać rękę na pulsie. Czytam czasopisma biznesowe i opiniotwórcze, a także periodyki dotyczące technologii i przeglądam strony internetowe, żeby mieć zawsze aktualne wiadomości. I spędzam dużo czasu słuchając innych, żeby dowiedzieć się, co myślą o tym, co może się wydarzyć w ich polach zainteresowań. Czytanie i rozmowy pochłaniają dużo czasu. Oprócz tego dużo czasu spędzam wyobrażając sobie, zastanawiając się nad różnymi interakcjami, aż wreszcie pojawia się wizja przyszłości. Kiedy omawiam ją z innymi, często się kłócimy, to jasne. Na przykład ktoś może określić moje wnioski jako głupie, a wtedy ja decyduję czy je jeszcze raz przemyśleć. I tak dzielenie się moją wizją z kolegami pozwala mi udoskonalać moje pomysły i dojść do lepszych wniosków.
Dziesięć lat temu, w maju 1997 roku, Deep Blue wygrał turniej szachowy z G. Kasparowem. Czy uważasz, jak wtedy Kasparow, że było to pierwsze objawienie nowego rodzaju inteligencji?
Tak, to świetny przykład na to, co można osiągnąć za pomocą inteligencji opartej na technologii komputerowej. Okazało się, że taka inteligencja nie musi wcale działać tak, jak ludzka, by osiągnąć te same cele. Deep Blue nie działał jak człowiek. Wykonywał ogromną ilość obliczeń. Ale był maszyną pozbawioną świadomości. Był po prostu tępą maszyną, nie zdającą sobie sprawy z własnego istnienia. Tylko przetwarzał liczby, by rozwiązać problemy, nad którymi głowił się jeden z najdoskonalszych umysłów ludzkich.
Był to jednak moment przełomowy. Myślę, że szczególnie przełomowy dla samego procesu myślowego. Wielu z nas zdało sobie sprawę, że nie trzeba dokładnie badać fizjologii działania mózgu, aby rozwiązywać problemy wymagające inteligencji; rozwiązanie takich problemów można powierzyć wielu komputerom, a nie jednemu wielkiemu komputerowi, obdarzonemu świadomością istnienia.
Niemniej jednak, myślę, że kwestia produkcji maszyn obdarzonych świadomością czy samoświadomością jest wciąż aktualna. Jak sądzę, takie maszyny wyprodukujemy między 2015 a 2020 rokiem. Ale nie będą one podobne do nas. Będą świadome i myślące podobnie jak my, ale będą działać zupełnie inaczej. Będą jak istoty pozaziemskie. Będą myśleć inaczej niż my, ale jednak będą myśleć. Nie muszą wyglądać jak my, żeby myśleć tak samo.
Zgodnie z Prawem Moore'a, jak tylko maszyny osiągną inteligencję, przerosną ludzi. Nawiasem mówiąc, BT już w roku 2006 przewidywał, że obiekty AI otrzymają nagrodę Nobla w roku 2020. Stanie się to w chwili, gdy roboty staną się mentalnie lepsze od ludzi. Co nastąpi później: super inteligencja, czy "Bóg wersja 2.0"?
Wciąż zgadzam się z tymi przewidywaniami jeśli chodzi o nadludzką inteligencję, ale nie skomentuję pomysłu "Boga wersja 2.0". Sądzę, że możemy oczekiwać świadomego komputera mądrzejszego od ludzi przed 2020. Nie ma powodu, by stało się inaczej. Ale myślę też, że tego komputera my nie będziemy w stanie zrozumieć. A to dlatego, że nie rozumiemy nawet, jak powinny działać podstawowe funkcje świadomości.
Podam na to przykład. We wczesnych latach dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku na uniwersytecie Sussex przeprowadzono eksperyment wygenerowania programu projektującego układy rozpoznające różnice między sygnałami obwodów telefonicznych, pozwalający układom pracować na różne sposoby. I układy zaprojektowane przez komputer działały całkiem inaczej niż te, które zaprojektowali ludzie. Tak więc, komputer nie korzysta z konwencji, którymi posługują się ludzie, ale przedstawia rozwiązania bardziej eleganckie i działające zupełnie inaczej. Nawet w najprostszych systemach wiele czasu zajmuje nam zrozumienie sposobów ich działania, ponieważ tak bardzo różnią się od tego, co mogliby wymyślić ludzie. Stąd nie sądzę, żebyśmy byli w stanie zrozumieć te myślące maszyny.
Jeśli ktoś powie, że mogłyby one stać się o wiele bardziej inteligentne niż ludzie, to ja się zgodzę, bo są one sprytniejsze w projektowaniu ciekawych rozwiązań. Ale z czasem staną się one jeszcze bardziej sprytne. To tak, jakby chomik próbował zrozumieć człowieka. Jest to niemożliwe, bo nie jest zdolny myśleć jak człowiek. Tak samo moglibyśmy porównać człowieka z inteligencją pozaziemską, sto milionów razy bardziej rozwiniętą. Nie mamy po prostu możliwości myśleć tak samo. Dlatego w naszym horyzoncie czasowym rozwoju technologii umieściliśmy maszyny otrzymujące nagrody Nobla. Widzisz, nawet jeśli w większości uznajemy się za dość inteligentnych, nie wszyscy jesteśmy tak inteligentni, żeby zdobyć nagrodę Nobla. I nie oczekujemy nawet, że moglibyśmy zrozumieć to wszystko, co przetworzył w swoim rozumie zdobywca nagrody Nobla, bo może ci najmądrzejsi po prostu działają na innym poziomie. Jak moglibyśmy ich zrozumieć? Z komputerami, w nieodległej przyszłości, będzie tak samo.
Czy w takim razie możemy uważać dzisiejszy Second Life za rodzaj "Matrixa 1.0", jeśli prawdziwy "Matrix" to połączenie "Second Life" ze sztuczną inteligencją?
To ciekawa interpretacja. Nigdy w ten sposób o tej kwestii nie myślałem. I nie sądzę, żeby można było tak myśleć. Chociaż i w "Matriksie", i w "Second Life" chodzi o proces socjalizacji, to jednak "Second Life" jest światem fikcyjnym, w którym możemy zamieszkać, przy czym zdajemy sobie sprawę, że w takim właśnie świecie jesteśmy. W filmie Matrix zaś mamy do czynienia ze światem wirtualnym, w którym ludzie przebywają nieświadomie. Nie wydaje mi się, żeby Second Life kiedyś miało zmienić się w miejsce, w którym ludzie przebywaliby, nieświadomi, że są online. Myślę, że ludzie zawsze będą zdolni rozróżnić między światem wirtualnym a realnym. Zawsze będziemy w stanie odróżnić prawdziwe życie od fikcyjnego. I to jest podstawowa różnica między "Matriksem" a "Second Life".
Ale na pewno moglibyśmy przenieść pomysł Second Life z prostego otoczenia wirtualnego, dodając wszystkie bodźce zmysłowe tak, aby stał się w pełni przekonujący. Pod tym względem przyszła wersja Second Life mogłaby bardzo przypominać Matrix, a potem moglibyśmy stworzyć coś typu "Second Life" i "Total Recall" (Pamięć absolutna). I to by było jak Matrix: duża grupa ludzi połączonych razem na bardzo przekonującym poziomie rzeczywistości.